सावर्डे (चिपळूण): महाराष्ट्राच्या सामाजिक, सांस्कृतिक आणि आर्थिक जडणघडणीत ग्रामीण जीवन, शेती आणि सहकार यांचे योगदान अत्यंत मोलाचे राहिले आहे. या तिन्ही क्षेत्रांचे साहित्यिक, वैचारिक व अनुभवाधारित दर्शन घडवणारे ग्रामीण–कृषी–सहकार मराठी साहित्य संमेलन २०२६ मांडकी–पालवण (ता. चिपळूण, जि. रत्नागिरी) येथे १३ ते १५ फेब्रुवारी २०२६ या कालावधीत आयोजित करण्यात आले आहे. कृषिभूषण डॉ. तानाजीराव चोरगे शिक्षण व संशोधन संस्था यांच्या वतीने हे भव्य संमेलन संस्थेच्या प्रशस्त क्रीडांगणावर संपन्न होणार आहे.
या संमेलनात ग्रामीण साहित्य, कृषी सुधारणा, सहकार चळवळ आणि कोकणातील सांस्कृतिक वारसा यावर आधारित विविध परिसंवाद, कवी संमेलन, ग्रंथदिंडी, पुस्तक प्रदर्शन, मुलाखती व सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात आले आहे. ग्रामीण जीवन, शेतकऱ्यांचे प्रश्न, सहकारातील मूल्ये आणि साहित्याच्या माध्यमातून समाजप्रबोधन या विषयांवर सखोल चर्चा होणार आहे.
संमेलनाध्यक्ष म्हणून ज्येष्ठ साहित्यिक व कृषिभूषण डॉ. तानाजीराव चोरगे, स्वागताध्यक्ष म्हणून डॉ. संजय भावे (कुलगुरू, डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ, दापोली), तर प्रमुख कार्यवाह म्हणून डॉ. निखिल चोरगे काम पाहणार आहेत. संयोजन समितीचे अध्यक्ष प्रकाश देशपांडे असून अनेक मान्यवर साहित्यिक, कृषी तज्ज्ञ आणि सहकार क्षेत्रातील कार्यकर्ते या संमेलनात सहभागी होणार आहेत.
पहिला दिवस – १३ फेब्रुवारी २०२६
संमेलनाची सुरुवात दुपारी ३ वाजता ध्वजारोहणाने होणार असून त्यानंतर ग्रंथदिंडीचे आयोजन करण्यात आले आहे. सायंकाळी ग्रंथ प्रदर्शनाचे उद्घाटन आणि स्थानिक कवींचा कवी कट्टा होणार आहे. पहिल्या दिवसापासूनच साहित्यप्रेमींमध्ये उत्साहाचे वातावरण निर्माण होणार आहे.
दुसरा दिवस – १४ फेब्रुवारी २०२६
दुसऱ्या दिवशी मुख्य उद्घाटन सोहळा सकाळी १० वाजता पार पडणार आहे. उद्घाटक म्हणून खासदार शरद पवार, प्रमुख पाहुणे म्हणून उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे, उद्योग व मराठी भाषा मंत्री उदय सामंत, तसेच डॉ. सदानंद मोरे (अध्यक्ष, महाराष्ट्र साहित्य संस्कृती मंडळ) उपस्थित राहणार आहेत.
या दिवशी “ग्रामीण साहित्यातील कोकण”, “ग्रामीण साहित्य : काल, आज आणि उद्या”, “सहकारातून समृद्धी”, “ग्रामीण कथाकथन” अशा विषयांवर परिसंवाद होणार आहेत. ग्रामीण कवी संमेलन व सांस्कृतिक कार्यक्रमही याच दिवशी आयोजित करण्यात आले आहेत.
तिसरा दिवस – १५ फेब्रुवारी २०२६
तिसऱ्या दिवशी कृषी व सहकार विषयावर विशेष सत्रे होणार आहेत. “कृषी साहित्य व शेती सुधारणा”, “सहकारावर विशेष मुलाखत”, “आता आत्महत्या थांबवूया” हा महत्त्वपूर्ण परिसंवाद, तसेच प्रयोगशील शेतकऱ्यांच्या यशोगाथा मांडण्यात येणार आहेत. मान्यवरांचा सत्कार सोहळाही आयोजित करण्यात आला आहे.
समारोप सोहळा
संमेलनाचा समारोप दुपारी ३ ते ५ या वेळेत होणार असून अध्यक्ष म्हणून मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, प्रमुख पाहुणे म्हणून उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे आणि पालकमंत्री उदय सामंत उपस्थित राहणार आहेत. यावेळी अखिल भारतीय मराठी साहित्य महामंडळाचे अध्यक्ष प्रा. मिलिंद जोशी, खासदार सुनील तटकरे व कोकणातील आमदारांची उपस्थिती अपेक्षित आहे.
ग्रामीण, कृषी व सहकार साहित्याचे महत्त्व
महाराष्ट्राला संत साहित्यापासून आधुनिक ग्रामीण कादंबरी, कविता, कथा, पोवाडे, ओव्या, कोळीगीते आणि शेतकरीगीते अशी समृद्ध परंपरा लाभली आहे. कृषी हा महाराष्ट्राच्या अर्थव्यवस्थेचा आत्मा असून आधुनिक काळात कृषी तंत्रज्ञान, संशोधन आणि शाश्वत शेती यांवर आधारित विपुल साहित्य निर्माण झाले आहे. सहकार चळवळीमुळे शेतकरी आणि सामान्य नागरिकांचे जीवनमान उंचावले असून ‘विना सहकार नाही उद्धार’ हे तत्त्व आजही मार्गदर्शक ठरते. या तिन्ही क्षेत्रांचे साहित्य एकत्रितपणे मांडणारे हे संमेलन राज्यात प्रथमच आयोजित होत असून ही एक अभिनव संकल्पना ठरणार आहे.
संमेलनाध्यक्ष डॉ. तानाजीराव चोरगे
डॉ. चोरगे हे कृषी, ग्रामीण आणि सहकार या तिन्ही क्षेत्रांत कार्यरत असलेले बहुआयामी व्यक्तिमत्त्व आहे. नारळ, आंबा, काजू, कोकम, फणस अशा हजारो झाडांच्या बागा, डेअरी, पोल्ट्री, बदक पालन, कृषी पर्यटन, गांडूळ खत निर्मिती यांसारखे शेतीपूरक उद्योग त्यांनी यशस्वीपणे उभारले आहेत. त्यांनी कृषी व शेतीपूरक व्यवसायावर अनेक पुस्तके लिहिली असून जवळपास पन्नास साहित्यकृतींतून ग्रामीण जीवनाचे वास्तव मांडले आहे. सहकार क्षेत्रातही त्यांनी उल्लेखनीय कामगिरी बजावत रत्नागिरी जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेला उत्कृष्ट बँकांच्या यादीत नेले आहे.
साहित्यप्रेमींना आवाहन
ग्रामीण जीवन, शेती, सहकार आणि मराठी साहित्याच्या समृद्ध परंपरेचा जागर करणारे हे संमेलन कोकणातील साहित्यिक, शेतकरी, विद्यार्थी व रसिकांसाठी पर्वणी ठरणार आहे. हजारो साहित्यप्रेमी या संमेलनात सहभागी होणार असून पुस्तक प्रदर्शन, चर्चासत्रे आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमुळे हे संमेलन वैचारिक व सांस्कृतिक उत्सव ठरेल, असा विश्वास आयोजकांनी व्यक्त केला आहे.
